De Vlaardinger https://devlaardinger.nl/portals/0/afbeeldingen/logo-V.png

Over het antisemitisme dat de weg bereidde voor de Shoah

Europa tegen de Joden - Götz Aly

Europa tegen de Joden - Götz Aly

"Een uitgelezen kans"

Is antisemitisme alleen een Duits nationaalsocialistisch verschijnsel? De Duitse historicus en journalist Götz Aly laat in zijn boek Europa tegen de Joden 1880-1945 zien dat dit niet het geval is. In geheel Europa vanaf ongeveer 1880 werd antisemitisme een belangrijke politieke factor, die uiteindelijk leidde tot de moord op zes miljoen Europese Joden, de Shoah.

De Shoah kan volgens Aly niet alleen uit de Duitse geschiedenis worden verklaard. Antisemitisme, ofwel Jodenhaat, is in Europa een eeuwenoud verschijnsel. Uitsluiting van Joden, discriminatie en periodieke geweldsuitbarstingen tegen hen kwamen al in de Middeleeuwen voor. Lange tijd was de aanleiding vooral religieus van aard. Maar in de loop van de negentiende eeuw veranderde het antisemitisme van karakter.  Joden werden niet meer beschouwd als mensen met een ander geloof, maar als leden van een ander ‘ras’ met specifieke kenmerken. Joden zouden vlijtig, intelligent, spaarzaam en ondernemend zijn, met dadendrang, doelgerichtheid en een vaste wil om vooruit te komen. Vanwege hun maatschappelijk succes zouden deze kenmerken de belangrijkste oorzaken zijn van jaloezie tegenover Joden. Dat maatschappelijk succes was echter niet van toepassing op alle Joden. Velen van hen – vooral in Oost Europa – waren heel arm.

De sociale onzekerheid als gevolg van de snelle industrialisering, leidde in zowel West- als Oost-Europa vanaf 1880 tot grote maatschappelijke rancune jegens Joden. Het was een tijd waarin nieuwe opleidings- en ontwikkelingskansen ontstonden in een samenleving vol technische vooruitgang, wat resulteerde in productie van steeds nieuwe goederen. De kansen die zich voordeden werden voor een groot deel door jonge Joodse minderheidsgroepen benut, waardoor het leek alsof alle belangrijke maatschappelijke posities door Joden in beslag werden genomen. In landen waar Joden een groot aandeel uitmaakten van de stedelijke bevolking en op sociaaleconomisch gebied concurreerden met de meerderheid, was het antisemitisme duidelijker aanwezig dan in landen met voornamelijk een plattelandsbevolking.

Vanaf 1918 streefden jonge nationale staten naar etnische homogeniteit. Gezaghebbende politici geloofden dat onderdanen van zo’n land het gelukkigst waren als ze samenleefden met mensen die zoveel mogelijk op hen lijken, een zelfde geschiedenis deelden. Mensen die niet welkom waren, werden volgens etnische en sociaaleconomische criteria geselecteerd voor verwijdering uit het land. Dat moest de meerderheid van de bevolking een groter maatschappelijk succes bieden en beschermen tegen ‘buitenstaanders’. Sociale crises, gecombineerd met oprukkend nationalisme, leidden tot ‘etnische zuivering’ van minderheidsgroepen, waaronder de Joden. Toenemende discriminatie, vervolging en geweld tegen deze bevolkingsgroep mondden in de Tweede Wereldoorlog uit in de Shoah.

Götz Aly analyseert het verschijnsel antisemitisme vanuit een Europees perspectief en beschrijft zijn bevindingen in dit boek op heldere wijze. Hij geeft met dit waardevolle boek inzichten in vooral de sociaaleconomische factoren die tot de Shoah hebben geleid. Europa tegen de Joden is een absolute aanrader.


Götz Aly (1947) is historicus en journalist. Hij werkte voor de ‘taz’ en Berliner Zeitung en als gasthoogleraar. Zijn boeken zijn in verschillende talen verschenen. In 2002 kreeg hij de Heinrich-Mann-Preis, in 2003 de Marion-Samuel-Preis, in 2007 ontving hij de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland en in 2012 werd hem de Ludwig-Börne-Preis toegekend. In 2018 viel hem de Estrongo Nachama Preis für Zivilcourage und Toleranz ten deel. Hij schreef verschillende invloedrijke boeken, zoals Warum die Deutschen? Warum die Juden? (2011), Die Belasteten. ‘Euthanasie’ 1939-1945 (2013), Volk ohne Mitte (2015) en Endlösung. Völkerverschiebung und der Mord an den europäischen Juden (1995, herziene editie 2017).

Europa tegen de Joden 1880-1945 is in januari 2019 verschenen bij Uitgeverij Verbum. Het boek telt 440 pagina’s en kost € 29,95. ISBN: 9789493028050.
Het is niet als e-book te koop.


Vertaling: Rob Pijpers/Vitataal

 

Alle boekrecensies zijn ook terug te vinden op: www.vlaardingenleest.nl

 

beoordelingen:

  1  haring - aantrekkelijk als bedorven haring
  2  haringen - in uitverkoop de moeite waard
  3  haringen - veelbelovende vangst
  4  haringen - goede kwaliteit, stevige aanrader
  5  haringen - behoort tot het beste van dit jaar

waardering: 

Laat een reactie achter

Door het invullen en verzenden van dit formulier, wordt je naam, e-mailadres, IP-adres en inhoud van je reactie bewaard in de database van ons content management system voor deze website. Alleen je naam en de inhoud van je reactie zijn zichtbaar voor de lezers van de website. De redactie/beheerder van deze website kan je per e-mail naar het door jou opgegeven e-mailadres door middel van een persoonlijk bericht een reactie geven.
Reactie toevoegen

Theme picker

Meest gelezen:

Theme picker